Back

ⓘ शिल्पकला - शिल्पकला, मदुराई, भारतीय शिल्पकला, मूर्तिशास्त्र, बाबूराव पेंटर, पितळखोरे लेणी, सहावी बौद्ध संगीती, गणपतराव म्हात्रे, अजिंठा, भारवाही यक्ष, मोअई ..



                                               

शिल्पकला

शिल्पकला म्हणजे संगमरवरासारखे दगड, धातू, लाकूड इत्यादी कठीण पदार्थ किंवा माती, मेण, पॉलिमर इत्यादी मऊ पदार्थांना आकार देऊन, जोडून अथवा कोरून त्रिमितीय आकृती बनवण्याची कला होय. शिल्पकलेतून बनवलेल्या कलाकृतीस शिल्प असे म्हणतात. मूर्ती, पुतळे तसेच रचनात्मक आकृतिबंध अशा स्वरूपांत शिल्पे घडवली अथवा कोरली जातात. संस्कृत साहित्यात मूर्तिकलेचे शास्त्र विकसित झालेले आढळते. मानसार नावाच्या ग्रंथात शिल्पलक्षण नावाचे एक प्रकरण आहे. त्यात मूर्तिकलेविषयी अधिक माहिती दिलेली आहे. भारताच्या स्थापत्य, शिल्पकला, कला आणि हस्तकलेची मुळे भारतीय संस्कृतीच्या इतिहासात खोलवर दिसते. भारतीय शिल्पकलेने सुरुवातीपासूनच ...

                                               

मदुराई

मदुराई मराठीत मदुरा Madura, किंवा स्थानिक भाषेत मदुरै-मदुराई किंवा अनेकदा कूडल कूडलनगर ह्या नावाने प्रसिद्ध असणारे शहर. भारताच्या तमिळनाडू राज्यातील एक शहर आहे, तसेच मदुरा हे भारतीय उपखंडातील सर्वात जुने मानववस्ती असलेले ऐतिहासिक नगर म्हणून देखील ओळखले जाते. हे शहर मदुराई जिल्ह्याचे प्रशासकीय केंद्र असून तमिळनाडूतील ते तिसरे मोठे शहर आहे. या शहरास सुमारे २५०० वर्षांचा इतिहास आहे. मदुरा हे वैगई ह्या नदीच्या काठी वसले आहे. मदुरेला देवळांचे महानगर किंवा कूडल मानगर असे संबोधले जाते. तसेच ते तमिळनाडू राज्याची सांस्कृतिक राजधानी कलाच्चार तलैनगर म्हणूनही प्रसिद्ध आहे. या शहराला मोगर्‍याचे नगर, तु ...

                                               

भारतीय शिल्पकला

यक्ष-भारतीय शिल्पे यांचा विचार करताना त्यामध्ये बौद्धांचे स्तूप,शैलग्रुहे, पुराणातील हिंदू देवतांची मंदिरे, जैनांची मंदिरे, मूर्ती या सर्वांचा समावेश होतो. भारतीय शिल्पकलेची माहिती घेताना सिंधू संस्कृतीचा आढावा प्रारंभी घ्यावा लागेल.सिंधू संस्कृतीच्या कलात्मक अवशेषात वास्तुशिल्प आणि मूर्तीकला यांचा समावेश होतोसिंधू संस्कृतीमध्ये वापरात असलेली मातीची भांडी, मातीच्या मूर्ती,मुद्रिका हा सुद्धा कलेचा नमुना समजला जातो.मुद्रिकावर बैल,गेंडा, हत्ती अशी प्राण्यांची चित्रे दिसून येतात.या काळातील नगराच्या रचनेत उत्तम भाजलेल्या विटांचा वापर दिसून येतो.सांडपाण्याचा निचरा करण्याची उत्तम व्यवस्था हेही या ...

                                               

मूर्तिशास्त्र

शिल्प, वास्तू व चित्र या तीनही कलांच्या अभ्यासाला मूर्तिशास्त्र म्हंटले जाऊ शकते. शिल्पकला हा मूर्तिशास्त्राचा भाग आहे. तसेच शिल्पकला व मंदिर स्थापत्य यांचा जवळचा संबंध आहे.

                                               

बाबूराव पेंटर

बाबुराव पेंटर यांचा जन्म ३ जून १८९० या दिवशी कोल्हापूर येथे झाला. त्यांचे मूळ नाव बाबुराव कृष्णराव मेस्त्री असे होते. चित्रकला व शिल्पकला यांचे धडे त्यांना त्यांच्या वडिलांकडून मिळाले. सुरुवातीला ते तैलचित्रे काढत. गंधर्व नाटक कंपनीच्या रंगवलेल्या पडद्यांमुळे बाबूराव पेंटर यांची कलाक्षेत्रात एक वेगळी ओळख निर्माण झाली.

                                               

पितळखोरे लेणी

पितळखोरे लेणी हा लेणीसमूह औरंगाबाद जिल्ह्यात कन्नडजवळ आहे. हा लेणीसमूह शिल्पांसाठी प्रसिद्ध आहे. पितळखोरे लेणी भारतातील सर्वात जुनी लेणी असल्याचे मानले जाते. ही लेणी सुमारे इसपूर्व दुसऱ्या शतकातील म्हणजे अजिंठा-वेरूळची लेणी येथील लेण्यांपेक्षाही प्राचीन असल्याचे मानले जाते. या लेण्यांच्या कलावैभवाचा सविस्तर अभ्यास डॉ. म.न. देशपांडे यांनी केला आहे.

सहावी बौद्ध संगीती
                                               

सहावी बौद्ध संगीती

सहावी बौद्ध संगीती किंवा सहावी धम्म संगीती ही इ.स. १५७ मध्ये सम्राट कनिष्कांच्या काळात गांधार मध्ये संपन्न झाली. स्थापत्य शास्त्रांमध्ये व शिल्पकलेमध्ये निपूण असलेल्या लोकांना भिक्खू संघाने धीरगंभीर मुर्ती बनविण्यास सांगितले. परिणामतः बुद्ध मुर्ती अस्तित्वात आल्या. या कालखंडापर्यंत शिल्पकला साकार करू लागली होती. कनिष्काच्या काळात अनेक भारतीय कलांचा विकास झाला. गांधार चित्रकला, गांधार शिल्पकला, गांधार संगीतकला इ. कलांचा या काळात विकास झाला.

                                               

गणपतराव म्हात्रे

रावबहादूर गणपतराव म्हात्रे हे मराठी शिल्पकार होते. इ.स. १८९१ साली मुंबईतल्या जे.जे. कलाविद्यालयातून ते शिल्पकलेतील परीक्षा उत्तीर्ण झाले. त्यांनी घडवलेले मंदिरपथगामिनी हे शिल्प महाराष्ट्रातील व भारतीय उपखंडातील तत्कालीन शिल्पकलेची प्रातिनिधिक कलाकृती मानली जाते.

अजिंठा
                                               

अजिंठा

अजिंठा हे भारताच्या महाराष्ट्र राज्यातील औरंगाबाद जिल्ह्याच्या सिल्लोड तालुक्यातील एक गाव आहे. ही लेणी या गावापासून सहा किलोमीटर अंतरावर असलेली लेणी जगप्रसिद्ध आहेत. ही लेणी {जळगाव} तालुक्यापासुन ५५ किमी अंतरावर आहे. लेणी अजिंठा म्हणून ओळखली जातात. हे स्थान प्रामुख्याने बौद्ध लेण्यांसाठी प्रसिद्ध आहे. प्रसिद्ध चिनी प्रवासी युआन श्वांग याने आपल्या प्रवासवर्णनात या लेण्यांचा उल्लेख केलेला आहे.

भारवाही यक्ष
                                               

भारवाही यक्ष

भारवाही यक्ष ही भारतातील मंदिरांचे बाह्य भागात आढळणारी एक कोरीव मूर्ती आहे. कोरीव काम केलेल्या मंदिरांचे स्तंभांवर ही मूर्ती सहसा असते. स्तंभाचा वरचा भाग जो तुळईला टेकलेला असतो तेथे हिचे स्थान असते. या मूर्तीचा भाव जणूकाही तो पूर्ण तुळईचाच भार उचलीत आहे असा असतो. त्याचे दोन्ही हाताचे तळवे व डोके वरचे बाजूचा भार तोलतांना दाखविण्यात येतात.

मोअई
                                               

मोअई

इ.स. १२०० ते १५०० दरम्यान ईस्टर बेटावरील रापा नुई लोकांनी एका पाषाणात कोरलेल्या भव्य मानवी आकाराच्या शिल्पांना मोअई असे म्हणतात. सर्वांत उंच पुतळा ३३ फूट आणि सर्वांत जड ८६ टन जड आहे.

व्यालमूर्ती
                                               

व्यालमूर्ती

व्याल अथवा यली हा पुरातन मंदिरांच्या शिल्पकलेत कोरल्या जाणारा एक काल्पनिक प्राणी आहे.भारतात बहुतेक पुरातन मंदिरातील कोरीवकामात हा आढळतो. त्याचे शरीर मानवाचे व डोके वेगळ्याच पशूचे अथवा शरीर घोड्याचे अथवा कोणत्याही पशूचे व डोके वेगळ्याच पशूचे असे कोरलेले असते.व्यालमूर्ती ही साधारणतः कोरीव कामातच आढळते. व्याघ्रव्याल, अजव्याल, अश्वव्याल असे विविध प्रकार यात असतात.ही कल्पना शिल्पकारास गजमुखावरुन सुचली असेल असा अदमास आहे. याचा वापर दक्षिण भारतातील मंदिरांच्या बांधकामात व्यापकपणे केलेला आढळतो.

Free and no ads
no need to download or install

Pino - logical board game which is based on tactics and strategy. In general this is a remix of chess, checkers and corners. The game develops imagination, concentration, teaches how to solve tasks, plan their own actions and of course to think logically. It does not matter how much pieces you have, the main thing is how they are placement!

online intellectual game →